SRBIN PRVI UPRAVNIK HRVATSKE: Ognjeslav Utješenović Ostrožinski bavio se izgradnjom pruge preko Hrvatske i Slavonije

JEDNA od značajnih srpskih ličnosti koje su delovale u Hrvatskoj u XIX veku bio je Ognjeslav Utješenović Ostrožinski, rođen 21. avgusta 1817. godine u Ostrožinu, a umro je u Zagrebu 8. juna 1890. godine.

Foto: Iz knjige "Srbi u Zagrebu"

Njegova značajna javna delatnost bila je obeležena političkim, književnim i publicističkim radom. Ostvario je i sjajnu činovničku karijeru, postao je dvorski savetnik, podžupan a zatim i varaždinski župan. Stupio je u javni život pristupanjem ilirskom pokretu Ljudevita Gaja, a u svom književnom razvoju prigrlio je ideje srpske omladine. Diplomirao je na zagrebačkoj Pravnoj akademiji 1848. godine.

U političkim krugovima zapažena je njegova izuzetna marljivost, na osnovu koje je ušao u Jelačićev kabinet, kao savetnik u zagrebačkom vojnom odseku. Radio je i u Zakonodavnom odboru Hrvatskog sabora, posebno na pripremi Zakona o ustrojstvu nove Hrvatske narodne vojske i Zakona o ukidanju Vojne granice i njenom spajanju sa Hrvatskom. Po Jelačićevoj odluci, posle rata 1848. godine postavljen je za podžupana Varaždinske županije. Na toj dužnosti ispoljio je mnoge vrline, zbog kojih je nazvan „prvim praktičkim upravnikom Hrvatske”.

U vreme Bahovog apsolutizma postao je u Beču 1856. godine ministarski sekretar, a od 1862. do 1867. bio je dvorski savetnik kod Hrvatske dvorske kancelarije. Bavio se i izgradnjom pruge preko Hrvatske i Slavonije, tzv. Dunavsko-jadranskom železnicom. U Beču se zapaženo bavio i književnim radom. Pokrenuo je inicijativu za objavljivanje Vukovih sabranih dela. Posebno se istakao epom "Nedeljko", objavljenim 1860. godine. Bilo je to delo napisano pod uticajem ruske religiozne misli, o kome je rečeno da „samo tom ruskom uticaju ima se pripisati da se u doba kulta Miloša Obilića i Kraljevića Marka mogla kod nas pojaviti ovakva knjiga, u kojoj je eminentno religiozni karakter prevladao svetovno-nacionalni.

PUBLICISTIČKI rad je započeo u Zagrebu, gde je 1848. godine objavio Program o konstituiranju Austrije po načelima narodne ravnopravnosti. „Veoma hrabro i vidovito Utješenović je, za razliku od shvatanja koje se isključivo oslanjalo na istorizam i legitimitet, opstanak Austrije video jedino u priznanju nacionalnih sloboda i pune jednakosti date svim narodima Austrije.”10 Tvrdio je da je „revolucijom definitivno porušen istorijski legitimitet i poredak carstva, i da se na ovim preživelim i zastarelim relikvijama ne može ništa graditi.

Prvi je izneo „načelo narodnog samoopredeljenja”; „osim federativnog načina rešenja, on nije video nikakvu mogućnost dalje životne egzistencije Austri- je i smatrao je svaki protivan pokušaj vaspostavljanja starog stanja iza- zivanjem na bunu svih potlačenih naroda, koje vodi rasulu države”.12 O konstituisanju austrijske države pisao je i na nemačkom jeziku, u okto- bru 1842. u Zagrebačkom listu (Agramer Zeitung). Značajni su mu radovi "O Zadrugama Južnih Slovena" (1858), "Prirodna bogatstva severne Hrvatske" (1879), kao i spis "Osnova za utemeljenje narodne vojske u Trojednoj kraljevini hrvatsko-slavonskoj-dalmatinskoj, po načelu podpune jednakosti Krajine i Provincijala", objavljen u Zagrebu (1849).

U svojoj autobiografiji, koju je uneo u svoju Zlatnu knjigu porodice Utješenovića, sabrao je mnoga politička iskustva rečima: „Dakle, jedanput za svagda imam da izrečem osvjedočenje moje, da Beču nije nikada toliko stalo bilo do Hrvata i Srbalja, kao do Mađara. Ta to je već dokazano bilo prvijem aktom nove vlade tobože na ustavnu: ukinućem srbske Vojvodovine i utjelovljenjem Međumurja”, koje je vraćeno Mađarskoj na osnovu Zaključka Ministarskog saveta od 24. januara 1860. godine a srpsko Vojvodstvo ukinuto je 27. decembra iste godine. 

POLITIČKA scena u Hrvatskoj iznedrila je i Iliju Gutešu, koji je svoju delatnost usmerio na rad u dobrotvorne svrhe, zbog čega se uvrstio među najzaslužnije ličnosti srpskog naroda druge polovine XIX veka. Rođen je 1. avgusta 1825. u Bruvnu, u ličkoj Vojnoj granici. Trgovinu je učio u Karlovcu, a zatim je radio u kući Nikole Nikolića u Zagrebu. Samostalno posluje od 1852. godine. Krajišnici su ga 1869. izabrali za svog poslanika u Hrvatskom saboru. Zastupao je unionističku politiku, kao i prota Nikola Begović i baron Jovan Živković, čije je smernice odredio Svetozar Miletić.

U dva maha, 1874. i 1881, biran je u Crkveno-narodni sabor u Karlovcima. U službu srpske vlade stupio je 25. maja 1868. godi- ne.15 Bio je aktivan i za vreme ustanka u Bosni 1875-1878, kada je postao predsednik Zagrebačkog odbora za pomoć bosanskim izbeglicama. Godi- ne 1878. postao je član privremene bosanske vlade. Zalagao se da se Bosna oslobodi i pripoji Srbiji, a ako se to ne može izvesti odmah, treba se privremeno zadovoljiti autonomijom, pa čak i austrijskom vlašću. Ovakvo rešenje video je kao etapu na putu ka konačnom ujedinjenju svih Južnih Slovena. Ogledao se i u pisanoj reči, kao autor brošure "Upoznajmo se", koja je dvojezično štampana u Zagrebu 1880. a odnosi se na slogu Srba, Hrvata, Slovenaca i muslimana.

Dosledno privržen idejama sloge i saradnje Srba i Hrvata, Guteša se našao među srpskim političarima kakvi su bili Zmaj, Mihailo Polit-Desančić, Bogdan Medaković, baron Jovan Živković i prota Manojlo Grbić, koji su pod nekim uslovima prihvatali Sporazum sa Hrvatima iz redova Nezavisne na- rodne stranke poznate kao „obzora- ši”, 1890. godine. Umro je u Zagrebu 11. septembra 1894. godine.

SUTRA: JAČANjE EKONOMSKE MOĆI SRBA IZ ZAGREBA

Preporučujemo

Feljton

0 0

SRPSKI POLITIČARI NA HRVATSKOM NEBU: Vidan je doprinos Srba u razvoju Zagreba i stvaranju građanskog poretka srednjoevropskog tipa

22. 03. 2026. u 23:59

Feljton

0 1

UGRADILA ŽIVOT I TALENAT U TEMELjE MODERNE SRBIJE: Danas se Nadežda Petrović doživljava kao nacionalna heroina i simbol emancipovane žene

21. 03. 2026. u 18:00

Feljton

0 2

UMRO SA MIŠLjU KAKO DA ZAUSTAVI SVETSKI RAT: Teslini posmrtni ostaci preneti iz SAD brodom "Srbija" tek 1957. godine

28. 02. 2026. u 18:00

Feljton

0 1

UDBA UPADA U POGREŠNE KUĆE SUMNjIVIH PISACA: Ibeovce je Udba ne samo pratila nego ih i primoravala da uhode i prijavljuju svoje sapatnike

11. 04. 2025. u 18:00

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije