Feljton
Seoba na peštanski Univerzitet: Car Leopold je 13. septembra 1795. godine dao dozvolu za prodaju Novakovićeve srpske štamparije
UPRKOS nesumnjivoj podršci koju je za svoj rad oko štampanja knjiga imao u mitropolitu Stefanu Stratimiroviću, Stefan Novaković je i dalje nailazio na razne teškoće, pa i intrige čije osnove nisu uvek dovoljno jasne.
26. 04. 2026. u 23:59
Srbin konačno postaje vlasnik štamparije: Posle dugih vekova, 18. aprila 1793. u Beču, prvi put je štamparija došla u srpske ruke
UPRKOS činjenici da se Jozef Kurcbek nije posebno zamerio srpskoj čitalačkoj publici, teško se ipak oteti utisku da su ga Srbi smatrali strancem i čovekom koji isključivo misli na svoju ličnu korist, a ne i na zahteve naroda za čije je potrebe štampao knjige.
25. 04. 2026. u 23:59
Smenjivanje cenzora u srpskoj štampariji: Oko crkve u Beču i bogosluženja izbili srpsko- -grčki sukobi, sa nesumnjivom političkom pozadinom
PITANjE cenzora u Kurcbekovoj srpskoj štampariji rešavale su najviše državne vlasti.
24. 04. 2026. u 20:33
Carica lično odobrava štampariju na ćirilici: Marija Terezija tražila da se smanje intenzivne rusko-srpske duhovne i političke veze
KAKO su pred austrijskim državnim vlastima ležale nerešene molbe srpskih crkvenih velikodostojnika da im se odobri otvaranje jedne ćirilske i srpske štamparije, velika potreba za knjigama i školama upućivala je srpske velikodostojnike da se za pomoć obrate i carskoj Rusiji, čija se zaštitnička politika već ispoljila prema svim pravoslavnim hrišćanima.
23. 04. 2026. u 23:45
Katolička crkva nadzire štampanje srpskih knjiga: Na molbe srpskih mitropolita za osnivanje štamparije, iz Beča stizao negativan odgovor
POSLEDNjA knjiga koja je izašla iz štampe na srpskom jeziku - izašla je u Veneciji, iz štamparije Bartolomeja Ginamija 1637. godine.
22. 04. 2026. u 23:55
Samozvani despot prvi Srbin stanovnik Beča: Za vreme opsade 1683. posebno se istakao Đorđe Mihajlović, koji je pokazao veliku hrabrost
O DOLASKU Srba u Beč i njihovom ponovnom naseljavanju tokom XVI i sve do kraja XVII veka malo se zna. Iz arhivskih dokumenata znaju se imena srpskih trgovaca, na čelu sa Jovanom Deodatom, koje je car Leopold 14. juna 1670. oslobodio plaćanja tridesetnice, carine i zemaljskog nameta na novac koji njegovi liferanti nose u Beč.
21. 04. 2026. u 18:00
Slika stare otadžbine spas od asimilacije: Sredinom 18. veka masovna seoba Srba u Rusiju - Carica Jelisaveta I poverila im je čuvanje granice
SLOŽENE prilike u kojima se obreo srpski narod u austrijskoj imperiji tokom XVIII veka nedvosmisleno upućuju na više kulturnih slojeva, na njihovo preplitanje i ponekad ostvarene simbioze.
20. 04. 2026. u 23:50
Suočavanje srpskog naroda sa novim protivnicima: Zbog vojničkih zasluga, Srbi su postali prvorazredan činilac austrijske državne politike
U SVOM znamenitom delu „Dositej Obradoviću istorijskoj perspektivi XVIII i XIX veka” Mita Kostić je s pravom napisao: „Terezijanski Beč bio je prava etnografska minijaturna slika mnogonarodne Habzburške monarhije”.
19. 04. 2026. u 23:59
Srbi - Sastavni deo u stvaranju Zagreba: Ulazili su u sve gradske i kulturne strukture na tolerantan i visokocivilizovan način
KNjIGOM "Srbi u Zagrebu" želeo sam da, bar u osnovnim crtama, istaknem ulogu i značaj Srba u ovom gradu, koji je izrastao u glavno duhovno i političko središte hrvatskog naroda.
18. 04. 2026. u 23:59
Političko licemerje epohe Josipa Broza: Negacija srpskog naroda u Hrvatskoj ogledala se u brojnim pokušajima da se Srbi proglase Vlasima
SMENjIVANjE boljih i gorih perioda srpsko-hrvatskih međusobnih odnosa bilo je uslovljeno većim brojem činilaca.
17. 04. 2026. u 21:23
Odbrambeni mehanizam za opstanak u Zagrebu: U bespoštednoj borbi za prava, Srbi u Hrvatskoj i Slavoniji se vezivali za veru i tradiciju
POSTOJE dokazi o ranoj želji pravoslavne crkvene opštine u Zagrebu da se pri njoj otvori i škola. U iskazima o crkvenoj opštini, pominje se da su Srbi u Zagrebu imali školu 1814. godine, da je učitelj bio najpre Georgije Tomić, a nešto kasnije i Vasilije Stepić.
16. 04. 2026. u 23:59
Crkva neraskidivo vezana za život Srba: Pitanje stalne pravoslavne bogomolje u Zagrebu rešeno 1794. godine, kupovinom kapele Sv. Margarete
U DOBA kada se rešavalo pitanje pravoslavne crkve u njemu, Zagreb još nije bio pravi evropski grad u duhu postnapoleonske epohe.
15. 04. 2026. u 19:24
Crkvena opština temelj duhovnog jedinstva: Zagrebački trgovci su na sve moguće načine pokušvali da spreče naseljavanje Srba i Cincara
ISTINSKI preokret za život Srba u Zagrebu predstavljao je patent o toleranciji Josifa II od 29. oktobra 1781, kojim je ovaj prosvećeni vladar preobrazio celokupan verski život u Austriji.
14. 04. 2026. u 21:20
HUMANITARNA MISIJA SRPSKOG "PRIVREDNIKA": Sa više od 40.000 školovanih pitomaca, Društvo se na najbolji način odužilo osnivačima
NA nicijativu jednog od tvoraca Srpske banke i „Saveza srpskih zemljoradničkih zadruga u Austrougarskoj, dve značajne privredne organizacije, Vladimira Matijevića, osnovano je u Zagrebu 23. septembra 1897. društvo „Privrednik”.
13. 04. 2026. u 18:00
SRPSKA BANKA U ZAGREBU OSNOVANA NA SVETOG SAVU: U kratkom postojanju je odigrala veliku političku ulogu homogenizujući srpski narod
ZAHVALjUJUĆI svom poslovnom ugledu, čitav niz Srba i Grko-Cincara stekao je značajne položaje u hrvatskom društvu. Možda najistaknutiju ulogu među njima imao je Zagrepčanin Anastas Popović, koji je od početka bio u upravi Ilirske čitaonice i fonda „teatralnog poduzeća”.
12. 04. 2026. u 23:59
SRPSKI TRGOVCI URBANIZUJU ZAGREB: Srpski živalj je odigrao važnu ulogu u urbanizaciji i pretvaranju Zagreba u glavni grad Hrvatske
IZVOR za upoznavanje Srba trgovaca i zanatlija predstavljaju i oglasi u časopisima i novinama, u kojima oni nude svoje proizvode. Ovde su navedeni samo izabrani primeri.
09. 04. 2026. u 19:42
SRPSKI TRGOVCI OSVAJAJU ZAGREB: Najznačajniju ulogu među Srbima trgovcima u javnom životu Hrvatske imao je Anastas Popović
KAO trgovci i zanatlije, u Zagrebu se istovremeno javljaju i Srbi i Grci. Bila je to posebna vrsta istočnjačkih trgovaca, okretnih, vrednih, štedljivih, koji su se brzo priljubili uz već postojeći sloj Zagrepčana, savlađujući pritom sve moguće otpore starosedelaca. Nikakva nastojanja starih cehova u Zagrebu nisu bila u stanju da ih zadrže.
08. 04. 2026. u 18:00
SPECIFIČAN IZRAZ SRPSKIH MAJSTORA: Neukrotiva mašta Dušana DŽamonje iznedrila je brojne veličanstvene skulpture i spomenike
SLIKAR i grafičar Zlatko Prica rođen je u Pečuju 1916. godine. Od 1937. do 1940. studirao je na Umetničkoj akademiji u Zagrebu. Njegovo slikarstvo od početka je obeleženo naglašenim dimenzionizmom, što ga približava ekspresionistima.
07. 04. 2026. u 23:58
PEČAT SRPSKIH SLIKARA U LIKOVNOM ŽIVOTU ZAGREBA: Osobenu slikarsku sudbinu imao je Stojan Aralica, najveći srpski slikar poreklom iz Like
NA OSOBEN način, umetnički život u Zagrebu obogatio je slikar i grafičar Milenko Đurić.
06. 04. 2026. u 23:59
BUĐENJE ISTORIJSKOG SLIKARSTVA KOD SRBA: Nedopustivo je prećutkivanje da je Nikola Mašić Srbin i da pripada razvoju srpske umetnosti
AUSTRIJSKO istorijsko slikarstvo je kod mnogih naroda Monarhije podstaklo želju za priključivanjem raznovrsnim tokovima probuđenog istorizma.
05. 04. 2026. u 18:36
ZAGREBAČKI SRBI U MUZICI SE OPREDELJUJU ZA HOROVE: U muzičkom životu Srba u Zagrebu nadmoćno je vladalo horsko pevanje
U KRUGU srpskih muzičara koji su delom svoga života bili vezani za Zagreb bio je i dr Jovan Paču, rođen 1847. godine.
04. 04. 2026. u 18:00
MUZIČKU KLIMU STVARAJU SRPSKI VELIKANI: Petar Konjović je posle Velikog rata bio direktor Opere i intendant Hrvatskog narodnog kazališta
U ZAGREBU su javni nastupi srpskih pevača ili besede na proslavama Sv. Save bili prvorazredni društveni događaji, pa se vesti o njima mogu naći i u novinskim prikazima.
03. 04. 2026. u 22:15
SVETOSAVSKE BESEDE DOGAĐAJ U ZAGREBU: Zbog negovanja društvenosti 1877. osnovano je Srpsko crkveno pevačko društvo
U ZAGREBU je 1827. godine osnovano „Prvo glasbeno društvo” – Musik Verein, čiji je osnivač bio Srbin, trgovac Đuro Popović, a odbornici, sem Aleksandra pl. Mraovića, Hrvati.
02. 04. 2026. u 23:59
ŠTAMPARSTVO I UKLJUČENJE SRBA U POLITIČKI ŽIVOT: Književni feljton zagrebačkog "Srbobrana" je verno odslikao intelektualnu zrelost Srba u Hrvat
KAO organ Srpskog privrednog društva „Privrednik”, 1898-1914. izlazio je u Zagrebu i list „Privrednik”, čiji je vlasnik bio Savez srpskih zemljoradničkih zadruga. Od 1910. do 1914. izlazio je u Zagrebu, svakog dvadesetog u mesecu i list „Slobodna misao”, glasnik hrvatskih i srpskih slobodnih mislilaca, pod uredništvom Zdenka Vesnića, kao organ Srpske narodne radikalne stranke.
01. 04. 2026. u 23:50
