Srbi oficiri čuvali narod od unijaćenja: Politički položaj u Austrijskoj monarhiji učvršćen i potvrđen i preko nespornih vojničkih zasluga

SAVA Prodanović u svom spisu o Srbima u austrijskoj vojsci daje opise pukovnika, uzimajući razdoblje od 1744. do 1810. godine.

Foto: "Vikipedija"

Tu su: Josif ot Monasterli, Atanasije ot Rašković, Vuk Isakovič, Mihajil Prodanović ot Užičke Kamenice, N. N. ot Mihaljević, otec generala Stefana i obristera Mihajla Mihaljevića, Joan ot Miletić (bio je najpre sveštenik, ali je 1744. ostavio ovu službu i postao kapetan. Sahranjen je ipak u svešteničkoj odeći), Joan ot Velgradi, Arsenije ot Rašković, N. N. ot Kalinić, Teodor ot Stanisavljević, Mihajl ot Mihajljević, Adam Maovac, Aron ot Stanisavljević, N. N. ot Milutinović, N. N. ot Mihajljević, sin pok. generala Stefana Mihajljevića, N. N. ot Miletić.

U prvoj svesci Letopisa Matice srpske objavljen je životopis general-feldcajg-majstera Petra Duke, koji je sačinio urednik Đorđe Magarašević. Tu je saopšteno i da je Duka umro u Beču 20. decembra 1822. godine. Opis života barona Arona Stanisavljevića dao je u Srpskom narodnom listu broj VI, za godinu 1837. Đorđe Rajković, a u istom broju nalazi se i lik Arona ot Stanisavljevića.

Životo - pisima srpskih oficira u austrijskoj vojsci bavio se i major Stanislav ot Šumarski, koji je pisao o baronu Davidoviću, generalu Aksentiju Milutinoviću, Teodoru baronu Milutinoviću, Aronu, baronu Stanisavljeviću, a svi ti napisi verno se uklapaju u napore da se politički položaj Srba u Austrijskoj monarhiji učvrsti i potvrdi i preko nespornih vojničkih zasluga. Ova uloga srpskih oficira još uvek nije u dovoljnoj meri i na pravi način vrednovana i proučena.

Prvenstvo su, svakako na osnovu tradicionalnih zasluga, dobili crkvena hijerarhija i građanstvo. Izostavljanje vojnog plemstva, bez obzira na to u kojoj su meri i koliko dugo istrajavali u čuvanju svoje nacionalne privrženosti, ipak zaslužuje da se podrobnije izuči. Upravo rodoljubiva osećanja Srba - austrougarskih oficira sačuvala su ih od potpunog odnarođavanja. To dokazuje i slučaj general-intendanta Avrama Đukića (10. februara 1844, Gospođinci - 17. marta 1906, Beč), koji je, uprkos odličnoj oficirskoj karijeri, ostao veran svom rodu, želeći da mu se oduži i kao vojni pisac. S pravom je za njega rečeno da se istorijom bavio iz ljubavi, ali veoma savesno i sa lepim uspehom.

PROUČAVAO je Avram Đukić istoriju Srba u Ugarskoj, a mnogo truda je uložio u istraživanje života Srba - austrijskih oficira. Njegovo najznačajnije delo je, svakako, "Generali i pukovnici Srba u Austro-Ugarskoj od god. 1704. do danas", koje je ostalo u rukopisu, a nalazi se u rukopisnom odeljenju Matice srpske.

Kao primer njegovog savesnog rada može da posluži životopis Arona Stanisavljevića, barona ot Velenštrajfa, jednog od reprezentativnih srpskih oficira marijaterezijanske epohe. Prema Đukićevom istraživanju, Aronov otac, inače major, dobio je 1763. godine mađarsko plemstvo. Aron Stanisavljević kao šesnaestogodišnjak dolazi (1773) u Beč, gde uči u tadašnjoj Carsko-kraljevskoj inženjerskoj vojnoj akademiji.

Avram Đukić je proučavao i istoriju austrougarske dunavske flotile. Iz te oblasti njegovo najznačajnije delo je studija Ein Rückblick auf die Geschichte der Österreichisch ungarischen Donau Flottille (1896), a pažnje su vredni i njegovi radovi posvećeni titelsko-krajiškom šajkaškom bataljonu, tačnije njegovom učešću u austro-turskom ratu od 1788. do 1791. godine. O ustrojstvu C. kr. titelsko-krajiškog šajkaškog bataljona u doba narodnog pokreta 1848-1849.pisao je u više nastavaka u Letopisu Matice srpske. Skupljao je arhivsku građu o ustanku Pere Segedinca i o seobama Srba u Rusiju. Ovaj ugledni austrijski oficir živeo je u Beču kao penzionisani upravnik ratnog arhiva, gde je umro 17. marta 1906. godine.

SASVIM posebne studije zahteva istraživanje o srpskim đacima u austrijskim, odnosno austrougarskim vojnim školama, koje su od sredine XVIII veka i dalje nicale na mnogim mestima ove velike države. Razume se da su sve ove škole bile zavisne od Beča kao državnog središta i da su kao takve uticale na dalje procese učvršćivanja državnog jedinstva.

U nemogućnosti da se zanimamo svim srpskim pitomcima koji su školovani u raznim austrijskim vojnim školama, usredsredićemo se na one koji su proizvedeni za oficire u čuvenoj terezijanskoj Vojnoj akademiji u Viner-Nojštatu. Spiskove svih njenih đaka savesno je obradio major Johan Svoboda, grupni predstojnik u Ministarstvu odbrane, kome su bili dostupni svi oni dokumenti koji su svedočili o njihovom kasnijem službovanju i napredovanju.

Bez obzira na činovničku suvoću, ovi službeni papiri omogućavaju da se prepoznaju i slede namere viših državnih vlasti oko stvaranja dobro obučenog oficirskog kora. U toj školi, u svim njenim klasama javljaju se i srpski mladići, a uočljivo je da je dobar deo poticao iz Vojne krajine, i da je bilo potomaka porodica koje su već od ranije bile oficirske. Ako je, dakle, verovati sačuvanim arhivskim spisima, jedan od prvih pitomaca terezijanske Vojne akademije u Viner-Nojštatu - iz 1770. godine - jeste Ferdinand Knežević ot Sent Želene.

Rođen je u Gračacu kao sin general-majora i viteza ordena Marije Terezije 17. decembra 1758. a umro je još kao akademac 14. novembra 1770. godine.Iste godine se pominje i Jovan Šljivarić ot Heldenburga, sin jednog kapetana koji je dobio plemstvo. Rođen je u Lužanima, u Slavoniji, 4. decembra 1749. a u Akademiju je stupio 1. maja 1770. Učestvovao je u bavarskom naslednom ratu 1778, a iste godine došao je u Brodsku regimentu broj 7.

SUTRA: SRBE OFICIRE KRASE PLEMIĆKE TITULE

Preporučujemo

Feljton

0 0

Šesnaest generala Srba u bečkoj vojsci u XVIII veku: General Sava Prodanović je veštine demonstrirao pred caricom Marijom Terezijom

01. 05. 2026. u 23:59

Feljton

0 1

SIMBOL RATNE TRAGEDIJE SRPSKE KULTURNE ELITE: Nadeždu pred smrt vojnici plačući prevrtali u vlažnim čaršavima, da smanje tifusnu vatruštinu

20. 03. 2026. u 18:00

Feljton

0 1

SAVEZNICI UMANjUJU ZNAČAJ PROBOJA SOLUNSKOG FRONTA: U jednom momentu generalu Ftanše D’Epereu je pretila opasnost i da bude smenjen

21. 08. 2025. u 18:00

Feljton

0 2

UMRO SA MIŠLjU KAKO DA ZAUSTAVI SVETSKI RAT: Teslini posmrtni ostaci preneti iz SAD brodom "Srbija" tek 1957. godine

28. 02. 2026. u 18:00

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije