SRBIN NA ČELU HRVATSKOG SABORA: Svetozar Pribićević je od početka bio značajan faktor političkog života

SVETOZAR Pribićević, rođen 26. oktobra 1875, jedan je od istaknutijih političara koje su Srbi imali u Hrvatskoj.

Foto: Iz knjige "Srbi u Zagrebu"

Glavnu delatnost razvio je prilikom stvaranja Kraljevine SHS 1918. godine i u već formiranoj novoj državi, gde je u prvoj vladi bio ministar unutrašnjih poslova od 1918. do 1920. godine. Do odlaska u opoziciju 1925. godine, učestvovao je kao ministar u raznim vladama troimene Kraljevine.

Političku karijeru započeo je 1897, objavljivanjem zbornika napredne srpsko-hrvatske omladine pod naslovom Narodna misao, zajedno sa Ivanom Lorkovićem. Bio je to manifest u kojem su iznete osnovne smernice buduće složne politike Srba i Hrvata.

Pribićević je u to doba studirao matematiku u Zagrebu, koju je završio 1898. Zaposlio se kao nastavnik u Srpskoj učiteljskoj školi u Pakracu, odakle je prešao u Srpsku preparandiju u Karlovcu. Posle antisrpskih demonstracija u Zagrebu 1902. postao je urednik glavnog organa Srpske samostalne stranke, "Novog Srbobrana".

U brojnim napisima, zalagao se za razumno rešavanje srpsko-hrvatskih sporova, usmeravajući svoja istupanja protiv vlasti u Beču. Bečki krugovi su na sve načine pokušavali da slome i kompromituju politiku koju je vodila Hrvatsko-srpska koalicija, pa i montiranim veleizdajničkim procesima 1908-1909.  

Svetozar Pribićević

Tokom Prvog svetskog rata, jedan deo njenih prvaka bio je i zatvoren. Pribićević se sklonio u Budimpeštu, pa mu je tek 1917. omogućen povratak u Zagreb. U tim teškim danima isticao se angažovanim govorima o ulozi koalicije i njenom stavu prema rešenju nacionalnog pitanja. Pred sam kraj Monarhije, u Zagrebu je osnovano Narodno vijeće, a Pribićević je izabran za njegovog potpredsednika. U Hrvatskom saboru 19. oktobra 1918. održao je čuveni govor u kojem je obrazložio predlog o raskidu svih veza Hrvatske sa Austrijom i Mađarskom.Borio se protiv federalista i tzv. Ženevskog sporazuma, sklopljenog između Nikole Pašića, Antuna Korošeca i srpske opozicije.

U novoj državi, Pribićević je od početka bio značajan faktor političkog života, posebno nakon zbora u Sarajevu, održanog 15. i 16. februara 1919, kada su udareni temelji političkoj grupaciji u koju su ušle Hrvatsko- srpska koalicija, Napredna slovenačka stranka, Kočićeva grupa iz Bosne i Hercegovine i Samostalna, Nacionalna i Napredna stranka iz Srbije. Posle pregovora sa Radićevom strankom 1924. godine, Pribićević se izdvaja i osniva Samostalnu demokratsku stranku. Posle stranačkog približavanja Nikoli Pašiću dolazi do osnivanja nacionalnog bloka koji je pobedio na izborima. Posle razlaza sa Pašićem, prelazi u opoziciju, a potom odlazi u emigraciju, gde je i umro, u Pragu, 15. septembra 1956. godine.

NIKOLA Krestić, rođen u Zagrebu 22. decembra 1824, predstavlja političku ličnost Srba u Hrvatskoj koja je stekla značajno ime još u vreme bana Jelačića. Gimnaziju je završio u Zagrebu, filozofiju u Pešti a pravo u Zagrebu, gde je 1847. otvorio advokatsku kancelariju. Ban Jelačić ga je 1848. i 1849. zaposlio kao svog tajnika. Kao advokat, udružio se sa srpskim političarem Maksom Pricom, a njihova zajednička kancelarija ubrzo je postala jedna od najčuvenijih u Hrvatskoj. Kao član Narodne stranke, Krestić je 1861. postao član Hrvatskog sabora, a zatim je stupio u tzv. Samostalnu stranku koja je imala austrofilski program. Godine 1871. ušao je u Sabor kao član Narodne stranke, suprotstavljajući se nagodbenoj politici kojom je najviša državna vlast pokušavala da reformiše državu.

U politici Hrvatske, centralno pitanje postalo je postizanje sporazuma o hrvatsko-ugarskoj nagodbi i njenoj reviziji posle izbora tzv. regnikolarne deputacije. Zahvaljujući njegovom uticaju, došlo je do sporazuma između unionista i narodnjaka, a takav uspeh doneo mu je 1873. godine mesto predsednika Hrvatskog sabora. Na tom položaju ostao je neprekidno sve do 1884. godine. Te godine se zbog bolesti povukao iz javnog života. Izabran je za predsednika advokatske komore u Zagrebu 1871, a tu dužnost vršio je do smrti, 1. decembra 1887. godine. Bio je to prvi Srbin izabran za predsednika Hrvatskog sabora, a to je bilo najviše priznanje koje je mogao da postigne jedan srpski političar u Hrvatskoj.

I ĐORĐE Krasojević, rođen 14. maja 1852, značajna je politička ličnost koja je u političkom životu Srba u Austrougarskoj stekla nesumnjive zasluge. Nakon završene gimnazije u Sremskim Karlovcima i Novom Sadu, studirao je pravo u Gracu i Inzbruku. Doktorat je položio 1875. a zatim i advokatski ispit 1884. godine. Bio je dobrovoljac u srpsko-turskom ratu 1876, boreći se na srpskoj strani, u odredu pukovnika Đoke Vlajkovića. Istakao se u radu Omladinske skupštine u Novom Sadu, 1880. godine.

Prilikom osnivanja lista "Srbobran" pridružio se osnivaču Paji Jovanoviću. U početku je bio pristalica ideja Svetozara Miletića, a kada se njegova stranka pocepala prišao je Radikalnoj stranci, u kojoj je postao njen predsednik. Kao vođa ove stranke učestvovao je u donošenju Zadarske rezolucije. Glavno političko delovanje posvetio je srpskoj borbi za narodnu i crkvenu autonomiju u Ugarskoj.

Kada je 1902. godine Radikalna stranka dobila većinu, kao njen vođa izabran je za potpredsednika srpskog Crkveno-narodnog sabora u Sremskim Karlovcima. Zapažen je i kao advokat Narodnih fondova u sporu Karlovačke patrijaršije sa Rumunskom crkvom oko vlasništva nad manastirima u Banatu, koji je okončan poravnanjem tek 1906. godine.Njegov zapažen politički i kulturni rad doneo mu je progonstvo i internaciju u vreme Prvog svetskog rata, kao i bolest, od čijih posledica je i umro, 25. septembra 1923. godine.

SUTRA: SRBIN POSTAJE UPRAVITELj ZAGREBAČKOG KAZALIŠTA

Preporučujemo

Feljton

0 1

VELEIZDAJNIČKI PROCES UZDRMAO BEČKO PRAVOSUĐE: Optužnica protiv Srba 1908. godine zasnovana je na falsifikovanom tumačenju istorije

25. 03. 2026. u 19:00

Feljton

0 1

UGRADILA ŽIVOT I TALENAT U TEMELjE MODERNE SRBIJE: Danas se Nadežda Petrović doživljava kao nacionalna heroina i simbol emancipovane žene

21. 03. 2026. u 18:00

Feljton

0 2

UMRO SA MIŠLjU KAKO DA ZAUSTAVI SVETSKI RAT: Teslini posmrtni ostaci preneti iz SAD brodom "Srbija" tek 1957. godine

28. 02. 2026. u 18:00

Feljton

0 0

KAPITALISTIČKA RELIGIJA SE KUNE U SLOBODU TRŽIŠTA: Jezuitski misionari su se spremali da Habsburge instaliraju kao careve Sjedinjenih Država

03. 07. 2025. u 18:00

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije