ZAGREBAČKI SRBI U MUZICI SE OPREDELJUJU ZA HOROVE: U muzičkom životu Srba u Zagrebu nadmoćno je vladalo horsko pevanje

U KRUGU srpskih muzičara koji su delom svoga života bili vezani za Zagreb bio je i dr Jovan Paču, rođen 1847. godine.

Foto: Iz knjige "Srbi u Zagrebu"

Lekar po struci, školovao se u Pragu kod Bedžiha Smetane. Bavio se muzikom kao kompozitor i kao klavirski virtuoz. Prvi put je nastupio 1863. u Subotici, a potom i u Beču, Pešti, Osijeku...

Zapažene uspehe postigao je 1885. u Kijevu, uglavnom zbog sveslovenskog sadržaja svog programa. U tim delima pokušao je da se inspiriše savremenim političkim događajima, kao i sentimentalno-salonskom lirikom građanskog društva. U svoje vreme, stekao je ime najznačajnijeg srpskog kompozitora. Toj slavi doprinele su njegove parafraze narodnih melodija za klavir, prilagođene salonskom stilu sjajnog virtuoziteta.

Takve su mu, na primer, kompozicije za klavir "Prag je oko mladog srpstva, Svetozaru Miletiću", "Crnogorskom vojniku", "Bez tebe draga", "Onamo-onamo", "Čuj" i "Brankovo kolo". U Matici je objavio članak „Glavni pojmovi muzike”, u Danici „Pregled i razdeljenje muzike” a u podlisku "Zastave" izneo je značajne refleksije o muzici. Umro je u Zagrebu 1902. godine.

Srpska vokalna muzika u Zagrebu obogaćena je 1904. godine osnivanjem srpskog akademskog pevačkog društva „Balkan” . Društvo je u početku imalo horsku i orkestarsku sekciju, a horovođe su bili Milčić, Pero Mušdek, Dušan Đermanović, Vladislav Kostić (1907), Svetolik Pašćan-Kojanov (1922) i drugi. Društvo je imalo brojne koncertne turneje po Vojvodini, Srbiji, Crnoj Gori, Bosni i Hercegovini i Pragu.

Godine 1930. „Balkan” se spojio sa akademskim muzičkim društvom „Mladost” u jedan hor. Novo društvo „Mladost- Balkan” imalo je, kao i oba prethodna, samo muški hor, a dirigent im je bio hrvatski kompozitor Jakov Gotovac. Godine 1939. promenili su ime u „Jugoslovenski akademski hor”. U periodu od 1941. do 1945. godine Društvo nije radilo, a 1947. spojili su se sa radničkim KUD „Vladimir Nazor”.

MUZIKOLOZI do danas nisu izvršili naučnu analizu horskog i koncertnog repertoara srpskih muzičara u Zagrebu, iz kojeg bi se moglo zaključiti nešto više o karakteru ovih kompozicija i njihovim izvođačima. Pionirski pokušaj učinio je Dušan Đermanov, objavivši ga u Letopisu Matice srpske pod naslovom: „Pogled na današnje stanje naše muzike”.

Tu je izrekao i svoj prekor što se „od tolikih časopisa naših nijedan nije našao, da vodi samo prostu evidenciju srpskih kompozicija, jednom rečju ko zna da na tome polju nema nijednog izvora iz kog bi se crpla ovaka radnja, taj će znati kakvu će presudu o ovom delu izreći i u tom slučaju, kad bi baš sasvim nepotpuno bilo”. Uz ovaj članak priložio je i ogled o bibliografiji srpskih muzičkih dela, koji istraživačima istorije srpske muzike, a posebno horova, pomaže pri zaključivanju o stanju muzike kod Srba u vreme romantizma. 

Foto: Iz knjige "Srbi u Zagrebu"

I na osnovu ovog nepotpunog pregleda može se videti da je u muzičkom životu Srba nadmoćno vladalo horsko pevanje, najpre crkvenog karaktera, a potom i pesme inspirisane narodnim pesništvom ili kompozicije za glas i klavir, koje su se nadovezivale na dela salonsko-sentimentalnog tipa. U to vreme kod Srba još nema velikih formi, opere i kantate, na primer. Taj nedostatak rešiće tek opera "Na uranku" Stanislava Biničkog i "Vilin veo" Petra Konjovića. 

OPREDELjENjE zagrebačkih Srba za horsko pevanje, sa najpotpunijim i najcelovitijim muzičkim doprinosom, bitno je uticalo na srpske kompozitore, koji uglavnom stvaraju i crkvene i svetovne kompozicije namenjene horskom pevanju. Od Kornelija Stankovića do savremenih srpskih kompozitora, nema nijednog koji se nije ogledao u kompozicijama inspirisanim duhovnom muzikom, narodnim folklorom ili umetničkim pesništvom.

Razvijenost horskog pevanja uticala je i na stvaranje „Pevačke zajednice” 1868. godine, ujedini muzičke snage našeg naroda”. Tom cilju služile su i brojne turneje, koje su na svoj način duhovno povezivale srpski narod. Primer za to su dva srpska pevačka društva iz Zagreba, čije su turneje izazivale oduševljenje i priznanja.Zahvaljujući njima, i srpske Svetosavske besede u Zagrebu dobile su značaj prvorazrednog društvenog događaja, a višenacionalna publika koja im je prisustvovala bila je svedočanstvo verske tolerancije i političke zrelosti.

SUTRA: BUĐENjE ISTORIJSKOG SLIKARSTVA KOD SRBA

Preporučujemo

Društvo

0 0

VULKAN JAJA ZA VASKRS: Tehnika farbanja koju će deca obožavati (VIDEO)

04. 04. 2026. u 20:12

Društvo

0 0

OVAJ DAN BIĆE NAJTOPLIJI U SRBJI: Očekuje nas čak 25 stepeni, veliki preokret donosi zahlađenje od ovog datuma

04. 04. 2026. u 20:06

Društvo

0 0

"IVICE, MERNA JEDINICO NEUNIŠTIVE MATERIJE" Dačić se zahvalio poznatim ličnostima na podršci, posebno istakao poruku Manojlovića

04. 04. 2026. u 19:27

Društvo

0 0

OVE BOJE NIKAKO NE KORISTITE ZA FARBANjA JAJA ZA USKRS: Svi se odmah uhvate za njih, a ne znaju koliko su štetne

04. 04. 2026. u 19:23

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije