HRVATI RUŠILI EKAVICU: Lingvisti tvrde da je razvrgavanje Novosadskog dogovora o zajedničkom jeziku bio uvod u raspad SFRJ
ĆIRILICA je prva žrtva razvrgavanja Novosadskog dogovora o srpskohrvatskom književnom jeziku. Ovim dokumentom 1954. godine utvrđeno je da je književni jezik Srba, Hrvata i Crnogoraca jedinstven, a taj dokument je kasnije na inicijativu hrvatskih lingvista razvrgnut. Mi smo nasukani i prevareni od druge strane. Izgubili smo mnogo vremena radeći tuđe poslove, a pod tim se podrazumeva rad na stvaranju onoga što se danas zove hrvatski jezik. Mi smo pristali da i jezik dubrovačkih pisaca i dubrovačkih dokumenata nazovemo srpskohrvatski, iako je on isključivo srpski.
Foto: M. Drobnjak
Ovo nam je rekao profesor Filozofskog fakulteta u Novom Sadu Mato Pižurica, koji je govorio na promociji knjige "Kako je razvrgnut Novosadski dogovor - prilog istoriji srpske jezičke politike", autora Mirka Čanadanovića, koji je aktivno učestvovao u najburnijem delu tog jezičko-političkog procesa od 1965. do 1971. godine.
U ovoj knjizi autor Čanadanović detaljno objašnjava kako je napravljen, a zatim i razvrgnut Novosadski dogovor i predočava povezanost jezičkih sukoba sa opštim političkim zbivanjima u Jugoslaviji onog vremena.
Samo nekolioko meseci nakon sastanka lingvista i književnika iz Beograda, Zagreba, Sarajeva i Novog Sada, koji su u decembru 1954. godine u Novom Sadu zaključili dogovor da je jezik Srba, Hrvata i Crnogoraca jedinstven i da kao takav treba svuda da se razvija i koristi - s oba pisma, oba izgovora, i nazivom srpskohrvatski ili hrvatskosrpski, te da treba što pre izraditi njegov pravopis, književni rečnik i terminologiju - pokazalo se već u aprilu 1955. da ni svi potpisnici tih zaključaka ne misle isto o značenju i načinu ostvarivanja.
Najveći udar na Novosadski dogovor bio je Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog jezika koju su 1967. godine iznedrili hrvatski lingvisti, a u kojoj se navodi da je neophodno osigurati doslednu primenu hrvatskog književnog jezika u školstvu, novinarstvu, javnom i političkom životu, na radiju, televiziji kad god se radi o hrvatskom stanovništvu...
Konačan kraj dogodio se kada se tog dokumenta odrekla Matica hrvatska u aprilu 1971. godine, iste godine kada se dogodio i hrvatski MASPOK.
Međutim, Mirko Čanadanović u knjizi navodi da je nesloga oko nekih pitanja počela i pre potpisivanja Novosadskog dogovora.
- S hrvatske strane upozoravano je da preti opasnost od širenja ekavskog izgovora i srpske leksike na zapadno hrvatsko i bosanskohercegovačko jezičko područje - navodi Čanadanović. - Sa srpske strane to je tumačeno kao neosnovano zastrašivanje ijekavaca (među kojima su i Srbi) i korisnika latinice srpskim unitarizmom...
Izmislili "srbizaciju"
Institut za jezik Jugoslovenske akademije znanosti i umjetnosti iz Zagreba ocenio je da je "Novosadski dogovor iskoristila centralističko-unitaristički orijentirana grupa filologa da od njega iskuje oružje za unifikaciju i srbizaciju jezika idući time pod ruku sa ekonomskom eksploatacijom i otuđivanjem vrijednosti stvorenih radom radnih ljudi u Hrvatskoj".
Da je jezik uvek povezan sa politikom, kaže nam i prof. Pižurica.
- Bio je to nagoveštaj onoga što će se kasnije događati u Jugoslaviji - kaže Pižurica. - Jezička politika je više politika nego lingvistika, a razvrgavanje Novosadskog dogovora na neki način je uvod u kasniji raspad države.
Da su jezička pitanja usko povezana sa političkim, smatra i lingvista prof. dr Dragoljub Petrović, koji kaže da su se Brozovi komunisti, kada više nisu imali izgovor za satiranje Srba, "okrenuli satiranju ćirilice":
- Od 1941. do 1951. godine ubijeno je 586.000 Srba, odnosno narodnih neprijatelja kako su ih oni zvali, a kada su prestali skidati srpske glave udarili su na ćirilicu, srpski jezik i srpski identitet.
Preporučujemo
HITNO SE OGLASIO MUP: Vanredna situacija proglašena na teritoriji ovih devet opština
10. 01. 2026. u 08:54
Pratite nas i putem iOS i android aplikacije
Pratite vesti prema vašim interesovanjima
Pročitajte više
KRAJ NATO-a? Alijansa na "smrtnoj straži" zbog Trampa - Evropom se širi STRAH
GRENLAND bi mogao da se pokaže kao prevelik zalogaj, a američki apetiti generalno preterani da bi ih NATO preživeo.
10. 01. 2026. u 10:35
"IMAM DOVOLjNO NOVCA DA NE MORAM DA PEVAM" Olja Karleuša otkrila istinu o povlačenju sa estrade
PEVAČICA Olja Karleuša je u jeku popularnosti napustila estradu, a svojevremeno je progovorila o razlozima zbog kojih je donela tu odluku.
10. 01. 2026. u 09:05
PREMINULA LEPA VRANjANKA ADRIJANA: Dva grada u suzama - U svojoj borbi ujedinila čitav Balkan
NAKON duge i teške bolesti u Skolju je danas popodne preminula Vranjanka Adrijana Damnjanović – Simeonova, potvrdili su za "Novosti" članovi porodice.
09. 01. 2026. u 20:31
(MAPA) SPREMITE SE ZA NAJJAČI TALAS HLADNOĆE DO SADA: Srbija na udaru snega i debelog minusa, ovi delovi zemlje prvi na udaru
REPUBLIČKI hidrometeorološki zavod izdao je najnovije upozorenje za novi najjači ledeni talas ove sezone koji će trajati do 13. januara.
09. 01. 2026. u 18:06
ZA NjIM TRAGAO CEO LESKOVAC, A ON KAŽE DA NIJE NESTAO: Miodrag se sam javio policiji, evo o čemu se radi
MIODRAG Jovanović iz Leskovca, koji se vodio kao nestao, pojavio se u Policijskoj upravi u Leskovcu gde je dao izjavu da nije bio nestao.
09. 01. 2026. u 16:11
METEO ALARM U SRBIJI LEDENI DAN PRED NAMA: Vremenska prognoza za subotu, 10. januar
REPUBLIČKI hidrometeorološki zavod dao je najnoviju vremensku prognozu za naredne dane.
10. 01. 2026. u 00:00
TRAMP UPUTIO PISMO ORBANU: Evo šta mu je poručio
PREMIJER Mađarske Viktor Orban objavio je na društvenoj mreži Iks pismo koje je dobio od Donalda Trampa, u kojem predsednik Sjedinjenih Američkih Država ističe da su odnosi SAD i Mađarske jači nego ikada i da se zasnivaju na zajedničkim vrednostima.
09. 01. 2026. u 10:22
POKRENUTA DVOSTRUKA DIPLOMATSKA OFANZIVA: Strah zbog Grenlanda preplavio Evropu, lideri sada imaju novu taktiku
EVROPSKE vlade pokrenule su dvostruku diplomatsku ofanzivu kako bi ubedile predsednika SAD Donalda Trampa da odustane od svojih pretenzija prema Grenlandu - kroz lobiranje u Vašingtonu i pritisak na NATO da otkloni bezbednosne zabrinutosti američkog predsednika.
09. 01. 2026. u 13:11
VODITELjKA OTKRILA ISTINU O CECI I ČEDI: Umešan i Aleksandar Kos - šta se dešavalo između političara i pevačice
BLIZAK prijatelj i saradnik Čedomira Jovanovića, Aleksandar Kos, poslednjih meseci našao se u žiži interesovanja javnosti. O njegovom profesionalnom angažmanu, ali i privatnom životu, u poslednje vreme sve se češće spekuliše, dok je javnosti i dalje malo poznato čime se zapravo bavi i kakav je njegov put bio do pozicije na kojoj se danas nalazi.
09. 01. 2026. u 08:42
Najnovije iz rubrike
NALOG PREMIJERA ZA SVE SEKTORE: Pojačano angažovanje službi na terenu - Pomoć građanima prioritet
U SKLADU sa nalogom predsednika Vlade Republike Srbije prof. dr Đure Macuta usled otežanih vremenskih uslova biće pojačano angažovanje službi na terenu kako bi se pružila brza i efikasna pomoć građanima.
10. 01. 2026. u 10:00
HITNO SE OGLASIO MUP: Vanredna situacija proglašena na teritoriji ovih devet opština
Vanredna situacija trenutno je proglašena na teritoriji devet opština, odnosno na celoj teritoriji grada Loznice, Valjeva, opštine Osećina, Mali Zvornik, Krupanj, Vladimirci, Majdanpek, Sjenica, kao i na delu teritorije opštine Prijepolje, saopštili su danas iz Sektora za vanredne situacije MUP-a.
10. 01. 2026. u 08:54
"U MAJDANPEKU PRORADIO DALEKOVOD" Macut o problemu snabdevanja strujom: Otklonjeno više desetina kvarova u Srbiji
U MAJDANPEKU je sinoć proradio dalekovod i u rad su puštene bolnica, hitna pomoć i toplana, saopšteno je iz Vlade Srbije nakon razgovora premijera prof. dr Đura Macuta sa vršiocem dužnosti direktora Elektrodistribucije Srbije Biljanom Komnenić povodom aktuelne situacije u snabdevanju električnom energijom i problemima na terenu,
10. 01. 2026. u 08:12
RHMZ IZDAO NOVO UPOZORENJE: Snežne padavine u Srbiji do sutra ujutru - Raste vodostaj na ovim rekama
REPUBLIČKI hidrometeorološki zavod (RHMZ) objavio je upozorenje na nove snežne padavine koje će zahvatiti Srbiju do sutra ujutru.
10. 01. 2026. u 07:48
METEO ALARM U SRBIJI LEDENI DAN PRED NAMA: Vremenska prognoza za subotu, 10. januar
REPUBLIČKI hidrometeorološki zavod dao je najnoviju vremensku prognozu za naredne dane.
10. 01. 2026. u 00:00
Komentari (0)