Svet

PRVA ZEMLJA SAMO SA AVIONIMA 5. GENERACIJE IMA PROBLEM: U slučaju sukoba mogu da ih isključe jednim “klikom”? (VIDEO)

Predrag Stojković

21. 01. 2026. u 18:11

NAKON ponovljenih izjava američkog predsednika Donalda Trampa da Sjedinjene Države razmatraju širok spektar opcija za aneksiju Grenlanda i otkrića visokih zvaničnika da Trampova administracija razmatra vojne opcije, postavljena su pitanja u vezi sa sposobnošću danskih oružanih snaga da zadrže kontrolu nad teritorijom.

ПРВА ЗЕМЉА САМО СА АВИОНИМА 5. ГЕНЕРАЦИЈЕ ИМА ПРОБЛЕМ: У случају сукоба могу да их искључе једним “кликом”? (ВИДЕО)

Iako Sjedinjene Države već održavaju veliko prisustvo na Grenlandu, najveći deo danske vojne moći i njenog odbrambenog budžeta koncentrisan je u njenoj floti lovaca, koja je 18. januara završila prelazak sa zastarelih lovaca F-16A/B iz doba Hladnog rata na lovac pete generacije F-35A. Kraljevsko dansko ratno vazduhoplovstvo je treće ratno vazduhoplovstvo u svetu koje je prešlo na flotu lovaca sa potpuno petim generatorom, iako je program F-35 bez presedana i ekstremnih nivoa centralizacije u Sjedinjenim Državama pokrenuo pitanja o tome da li bi avioni mogli da funkcionišu u odbrani teritorije zemlje od potencijalne američke invazije.

Sjedinjene Države su od 1980-ih postavile posebno opsežna ograničenja na korišćenje svojih lovaca od strane stranih klijenata, što su brojni analitičari i zvaničnici naveli kao glavno ograničenje. Ograničenja pristupa softverskim kodovima, kao i sa kojih baza se mogu upravljati lovcima i za koje uloge, bili su glavni faktor koji ograničava privlačnost američkih lovaca za neutralne države poput Indije. Neviđeni novi raskol između Vašingtona i Evrope pod drugom Trampovom administracijom takođe je doveo do sve veće zabrinutosti na kontinentu. Centralizovani IT sistem Autonomnog logističkog informacionog sistema (ALIS) koji upravlja operacijama, održavanjem, obukom i lancem snabdevanja F-35, i njegov naslednik, Mreža integrisanih operativnih podataka (ODIN), direktno su povezani sa objektima kompanije Lokid Martin u Sjedinjenim Državama, a analitičari su ih naveli kao posebno efikasan način za onesposobljavanje lovaca koje su postavili strani klijenti.

Posmatrajući moć ALIS-a i ODIN-a kao sredstava za kontrolu operacija F-35, autor nedavno objavljene knjige o programu F-35, Abraham Abrams, primetio je u svojoj nedavno objavljenoj knjizi „F-35 Joint Strike Fighter: A Great and Terrible Program“: „ALIS bi se mogao koristiti za ograničavanje ili blokiranje pristupa klijenata kritičnim podacima kao što su softverske zakrpe, mogao bi se koristiti kao kontraobaveštajni alat za pažljivo praćenje operacija kao što su kada, gde i kako su F-35 leteli, i pružiti niz drugih naprednih zaštitnih mera za ograničavanje operacija F-35 ukoliko se smatra da su protiv interesa SAD.“ Poznato je da samo Ujedinjeno Kraljevstvo i Izrael imaju dovoljan pristup izvornim kodovima F-35 da bi mogli da upravljaju avionom sa značajnim nivoom autonomije, pri čemu su Sjedinjene Države u oba slučaja u početku bile veoma nevoljne da omoguće ovaj pristup.

Komentarišući ranjivost operatera F-35 u slučaju mogućih neprijateljstava sa Sjedinjenim Državama, šef komunikacija u nemačkoj odbrambenoj kompaniji Hensoldt, Joakim Šranchofer, primetio je početkom 2025. godine: „Ključni prekidač“ u F-35 je više od puke glasine... Ali mnogo je lakše koristiti sistem za planiranje misije – tada avion ostaje na zemlji.“ Odbrambeni analitičar Ričard Abulafija je u to vreme primetio da iako postojanje ključa za prekidač nije potvrđeno, „Ako postulirate postojanje nečega što se može uraditi sa malo softverskog koda, to postoji.“ „Većina evropskih vojski u velikoj meri zavisi od SAD za komunikacionu podršku, podršku elektronskom ratovanju i snabdevanje municijom u svakom ozbiljnom sukobu“, takođe je primetio Džastin Bronk, viši istraživač u Kraljevskom institutu za ujedinjene službe, čineći potrebu za „prekidačem za ubijanje“ suvišnom.

Sa vojnim kapacitetima Danske u velikoj meri usmerenim na njenu flotu F-35, Sjedinjenim Državama je zagarantovana potpuna dominacija u vazduhu u slučaju potencijalnog sukoba. Ipak, Vašington će verovatno nastojati da izbegne onesposobljavanje F-35, jer bi to moglo da potkopa strano interesovanje za avione koji su bili vodeći na globalnim tržištima. Danska vlada bi takođe verovatno nastojala da pronađe rešenje koje bi izbeglo sramotu zbog prizemljenja njene flote lovaca vredne više milijardi dolara iz inostranstva. Stoga, iako je opsežna kontrola Sjedinjenih Država nad danskom flotom F-35 i dalje glavna prednost u njihovu korist, malo je verovatno da će bilo koja strana dozvoliti da tenzije eskaliraju do faze u kojoj će se to koristiti.

(militarywatchmagazine.com)

BONUS VIDEO - PATROLA SA PUTNICIMA, NA BRZOJ PRUZI, OD BEOGRADA DO SUBOTICE: "Vožnja deluje gotovo neprimetno"

09. 01. 2026. u 18:00

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije

Pratite vesti prema vašim interesovanjima

IDEJA ZA „UBISTVO U ORIJENT EKSPRESU “ ROĐENA U SRBIJI: 50 godina od smrti Agate Kristi - kraljice zločina

Kultura

0 4

IDEJA ZA „UBISTVO U ORIJENT EKSPRESU “ ROĐENA U SRBIJI: 50 godina od smrti Agate Kristi - "kraljice zločina"

KADA je Agata Kristi dvadesetih godina prošlog veka sela u legendarni Orijent ekspres, nije mogla ni da sluti da će joj upravo taj voz, njegovi putnici i predeli kroz koje je prolazio, podariti jednu od najslavnijih priča u istoriji književnosti.

21. 01. 2026. u 16:48