KRAJ AMERIČKE DOMINACIJE? Zašto Tramp NE SME da napadne Iran - ovo su razlozi

AMERIKA ne može jednostavno ponovo da bombarduje Iran — potrošila je godine raketa i presretača za 39 dana

Handout / AFP / Profimedia

Dok prekid vatre između Sjedinjenih Država i Irana traje do juna, Ormuski moreuz je i dalje zatvoren i nema diplomatskog prodora na vidiku, pitanje se stalno pojavljuje u Vašingtonu: zašto američka vojska jednostavno ne ponovo pokrene vazdušnu kampanju i ne primora Teheran da se preda?

Pretpostavka koja stoji iza toga je da je američka vatrena moć praktično bezgranična, da se mašina koja je bombardovala Iran krajem zime može ponovo uključiti kad god predsednik odluči da je dovoljno čekao.

Ta pretpostavka je pogrešna, a razlog je najznačajnija strateška priča koju je rat proizveo. Za 39 dana borbe, Sjedinjene Države su potrošile svoju najsavremeniju municiju brže nego što su je njihove fabrike mogle ponovo izgraditi godinama, a svaki dodatni udar na Iran bi izlazio iz istog sve manjeg magazina koji bi zahtevao rat sa Kinom ili Rusijom.

POČETNI DANI OPERACIJE EPSKI BES BILI SU NAJINTENZIVNIJI U ISTORIJI SAD

Obim onoga što su Sjedinjene Države potrošile protiv Irana nema pravi presedan.

Račun za zamenu za taj četvorodnevni period iznosio je između 10 i 16 milijardi dolara u municiji, stopa troškova koja bi opteretila svaki arsenal na zemlji.

Taj intenzitet je ono što čini usputni poziv na nastavak bombardovanja tako odvojenim od stvarnosti. Moderni vazdušni rat ne crpi ravnomerno iz jedne nediferencirane gomile oružja. On sagoreva određene kategorije određenim tempom, a kategorije koje su najvažnije za odvraćanje velike sile su upravo one na koje je Iran primorao Sjedinjene Države da potroše.

Kampanja je stvorila ono što su isti analitičari nazvali strateškom iluzijom, privid otvorenog taktičkog bombardovanja koje bi SAD mogle da održavaju zauvek, čak i dok oružje koje zapravo osigurava američku spremnost za veći rat tiho nestaje.
Bombi ima u izobilju. Oružja koje odlučuje ratove ne.

Razlika u srži ovoga je između jeftinog i nezamenljivog. Sjedinjene Države mogu da nastave da bacaju nevođene i jeftine bombe manje-više unedogled, jer u tom delu inventara postoji stvarna masa.

Pravo ograničenje leži u teže zamenljivoj polovini arsenala. Protivvazdušna odbrana koja štiti prednje baze od dolazećih raketa, precizno oružje koje može da dosegne lansirne sisteme protivnika sa stotina kilometara udaljenosti i radari i mreže podataka koje omogućavaju celom sistemu da pronađe ono na šta puca, sve je to mnogo sporije i skuplje za izgradnju od bombe, i to je upravo ono što borba protiv sposobne vojske troši.

Zato instinkt „samo ih ponovo bombarduj“ pogrešno tumači problem. Obnovljena ofanziva protiv Irana ne bi iscrpela neku neograničenu rezervu jeftinog oružja.
Potrošila bi više na Tomahavke, više presretača, više visokokvalitetnog preciznog oružja čija je zamena potrebna godinama, produbljujući rupu koja je već alarmantna. Pitanje nije da li bi Sjedinjene Države mogle ponovo da udare Iran.
Već je ono što bi Sjedinjenim Državama ostalo nakon toga.

VIŠE OD HILjADU TOMAHAVKA, OD OTPRILIKE TRI HILjADE

Razmislite o Tomahavku, radnom konju američkog dubokog udara.

Sjedinjene Države su ušle u rat sa procenjenih 3.100 krstarećih raketa u svom inventaru, a tokom sukoba ispalile su više od 1.000 Tomahavka na iranske mete.

Otprilike trećina celokupnog arsenala oružja na koje bi se SAD oslanjale za napad na kineske brodove i baze u ratu na Pacifiku potrošena je u jednoj kampanji protiv regionalne sile, a ista analiza je zaključila da bi bilo potrebno najmanje tri godine da se obnove iscrpljeni arsenali.

Foto: U.S. Navy Photo / Sipa Press / Profimedia

Tomahavk nije izolovan slučaj. To je najvidljiviji primer obrasca koji se provlači kroz ceo vrhunski arsenal, u kojem je oružje dizajnirano za retku, odlučujuću borbu uloženo u rat protiv protivnika koga Sjedinjene Države nikada nisu trebale smatrati opterećujućim.

Odbrambena strana knjige je gora od ofanzivne, jer su presretači koji štite baze i brodove već bili iscrpljeni pre Irana i ne mogu se brzo zameniti. Četiri ključne municije su smanjene više od polovine njihovih predratnih zaliha: Tomahavk, THAAD presretač, raketa Patriot i brodske rakete zemlja-vazduh SM-3 i SM-6.

Ovo je oružje koje održava američke snage u životu pod vatrom, a sagorevanje polovine njih za pet i po nedelja borbe je vrsta brojke koja menja strateške proračune. Niži nivo oružja dugog dometa se brže oporavlja, a očekuje se da će sistemi poput JASSM-a i Precision Strike Missile-a biti spremni za rad od nekoliko meseci do oko godinu dana, ali presretači najvišeg ranga su sasvim drugačiji problem.

THAAD je najveća briga. Kako je rekao analitičar CSIS-a Mark Kansijan, što se tiče iscrpljivanja, THAAD je verovatno najgori, jer su Sjedinjene Države verovatno ispalile polovinu celokupnog svog inventara tokom protekle godine borbi na Bliskom istoku i rata u Iranu pored toga.

Foto: The U.S. Army Ralph Scott/Missile Defense Agency/U.S. Department of Defense

Problem sa snabdevanjem prethodi ratu: nijedan novi THAAD presretač nije isporučeni u američki inventar od jula 2023. zbog budžetskih i proizvodnih ograničenja, a sledeća pošiljka se nije očekivala do oko aprila 2027. Za sistem koji Sjedinjene Države imaju u samo nekoliko baterija širom sveta, trošenje bilo čega što se približava polovini zaliha je zapanjujuća količina koju treba tako brzo potrošiti.

Foto; Bonnie Cash /CNP / SplashNews.com / Splash / Profimedia/Chief Petty Officer Darren Moore/Petty Officer 3rd Class Jasmin A/European Security & Defense

Težak deo ove priče nije odlučivanje o punjenju magazina. To je kalendar. Sistemi koji su najviše iscrpljeni su među najsporijim i najskupljim za proizvodnju, a vremenski rokovi koje analitičari sada navode protežu se duboko u deceniju. CSIS procenjuje da će obnavljanje ključnih iscrpljenih sistema trajati najmanje tri godine, dok druge procene upozoravaju da se neke zalihe presretača možda neće obnoviti do 2029. godine i da bi se potpuna slika mogla produžiti do 2030. godine.

Pentagon ne stoji mirno i uložio je pravi novac u rešavanje manjka. Potpisao je sporazume o učetvorostručenju godišnje proizvodnje presretača THAAD, sa 96 na 400, i o više nego utrostručenju proizvodnje varijante Patriot PAC-3.

Ali proizvodne linije za najsavremenije oružje za protivvazdušnu odbranu ne mogu se stvoriti preko noći, i čak i sa novcem u ruci, najsavremenijim presretačima su potrebne godine da pređu od ugovora do isporuke. Kako je jedna analiza odbrane rekla, finansiranje više nije usko grlo. Oskudni resurs sada je vreme, a vreme je upravo ono što iznenadna kriza odbija da pruži.

KINESKI PROZOR KOJI NIKO NE ŽELI DA TESTIRA

Ovde rat u Iranu prestaje da bude priča o Bliskom istoku i postaje globalna. Municija koju su Sjedinjene Države ispalile protiv Teherana su identični sistemi koji bi im bili potrebni u ratu oko Tajvana ili u Južnom kineskom moru, a matematika za tu nepredviđenost je zastrašujuća.

Analiza Fondacije Heritidž upozorila je da bi se visokokvalitetni presretači poput SM-3, SM-6, Patriot PAC-3 i THAAD mogli iscrpiti u roku od nekoliko dana nakon početka borbe visokog intenziteta, pri čemu bi se neki sistemi ispraznili nakon samo dva ili tri velika plotuna Narodnooslobodilačke vojske, i da ukupne američke zalihe vertikalnog lansiranja ne bi pokrile ni jedno potpuno punjenje flote.

Vreme teško da bi moglo biti opasnije. Kina je postavila kriterijum da može da osvoji Tajvan silom do 2027. godine ako to želi, cilj koji većina analitičara tretira kao ambiciozni, a ne kao čvrst rok, ali koji se ipak preklapa sa godinama koje će Sjedinjene Države provesti u obnovi. CSIS je nazvao situaciju „prozorom ranjivosti“ ukoliko bi izbio sukob u zapadnom Pacifiku, čak i dok naglašava da SAD zadržavaju dovoljno oružja da se nose sa bilo kojim realističnim scenarijem rata sa Iranom.

Povećavajući pritisak, Vašington mora da obnovi sopstvene zalihe, a istovremeno da snabdeva saveznike, dok Ukrajini i dalje trebaju presretači Patriot, a Tajvan te iste rakete označava kao glavni prioritet. Tajvanski zvaničnici su bili otvoreni da će, ako Kina izvrši invaziju, snabdevanje iz američkog arsenala koji je već iscrpljen biti izuzetno teško.

Foto: Vikipedia/Bernd vdB

ARGUMENT DA JE UZBUNA PREUVELIČANA

Pravedno računovodstvo mora da odmeri argument da se ovaj strah precenjuje u odnosu na stvarni.

Isti analitičari koji biju uzbunu pažljivo govore da Sjedinjene Države imaju dovoljno oružja da se nose sa bilo kojim realističnim scenarijem koji bi sam iranski rat mogao da predstavi, tako da ovo nije priča o američkim snagama koje su presahle usred borbe protiv Teherana. Opasnost koju opisuju odnosi se na sledeći rat, a ne na trenutni, a rat sa Kinom je slučajnost, a ne izvesnost.

Optimisti takođe ukazuju na porast proizvodnje koji je već u toku. Pentagonovi dogovori o dramatičnom proširenju proizvodnje presretača su stvarni, novac teče, a izvođači radova u odbrambenom sektoru se utrkuju da ta sredstva pretvore u isporučeničko oružje.

Ako se primirje sa Iranom održi, ako se ne otvori drugi front na Pacifiku u narednih nekoliko godina i ako proizvodnja bude ubrzana po planu, jaz se sam od sebe zatvori, a rat sa Iranom postaje skupa, ali preživljiva lekcija o dubini oružja, a ne preludijum katastrofe. To je stvarna mogućnost, a uzbuna zavisi od niza uslova koji se možda neće ostvariti.

Problem je u tome što se strategija ne može graditi na pretpostavci da će protivnici ljubazno čekati da ih američke fabrike sustignu. Odvraćanje počiva na kapacitetima koji postoje sada, a ne na kapacitetima zakazanim za 2029. godinu, a protivnik koji proučava iste brojke o smanjenju oružja koje javnost može da vidi ima svaki podsticaj da deluje unutar prozora, a ne nakon što se on zatvori.

ŠTA ZAPRAVO ZNAČE PRAZNI ORUŽJA

Razlog zašto Sjedinjene Države nisu jednostavno nastavile bombardovanje Irana je, dakle, složeniji nego što sugeriše diplomatija prekida vatre. Uzdržanost je delimično izbor, a delimično ograničenje, jer Pentagon razume da je arsenal koji je u februaru izgledao neiscrpno sada ograničen resurs, meren prema pretnjama daleko većim od Irana.
Tomahavk ispaljen na lokaciju Revolucionarne garde neće biti dostupan kineskom ratnom brodu, a presretač THAAD potrošen na odbranu baze u Zalivu ne može da odbrani Guam ili Tajpej.

Polutrajni sukob sa Iranom postao je sporo, tiho iscrpljivanje koje Sjedinjene Države teško mogu da priušte dok daleko opasniji konkurent posmatra i broji. Bombe će uvek biti tu. Oružje koje odlučuje rat protiv velike sile neće biti, godinama, a jaz između onoga što je Amerika potrošila za 39 dana protiv Irana i onoga što bi joj bilo potrebno da preživi borbu protiv Kine je strateška realnost koju nikakva količina vatrene moći protiv Teherana ne može da popravi.

Najvažnija posledica rata sa Iranom može se ispostaviti da se ne meri po tome šta je uništio, već po tome šta je ostavio Sjedinjene Države nesposobnim da urade sledeće.
 

(nationalsecurityjournal.org/Hari Dž. Kazijanis)

BONUS VIDEO - DEČAK (14) NESTAO DOK SE KUPAO U DRINI: Sve hitne službe na nogama

Preporučujemo

Svet

0 0

PENTAGON PODIGAO UZBUNU NA NAJVIŠI NIVO: Sumnja se da Izrael špijunira Trampovu administraciju

06. 06. 2026. u 15:20

Svet

0 1

RASPLAMSAVA SE RAT U ZALIVU: Kuvajtska PVO presrela sedam iranskih raketa

06. 06. 2026. u 15:36

Svet

0 13

AMERIKANCI UNIŠTENI, IRAN LANSIRAO KIŠU BALISTIČKIH RAKETA NA BAZE: Persijski zaliv u plamenu

06. 06. 2026. u 07:47

Svet

0 6

PONOS AMERIČKE VOJSKE ZAKAZAO KADA JE BILO NAJVAŽNIJE? Incident u Kuvajtu o kojem bruji ceo svet

05. 06. 2026. u 16:11

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije