Feljton
SRBI U ZAGREBU (Za one koji su ostali bez domovine)
* Kako su Srbi od HIH veka ušli u sve pore zagrebačkog života i zauzeli časno mesto u procesu urbanizacije ovoga grada * Na koji način su se Srbi, živeći u hrvatskoj metropoli, afirmisali kao trgovci i bankari, u samim vrhovima državne administracije, kao i u prosvetnom i kulturnom životu * Kako su prihvatali nove civilizacijske oblike života a da to nije ugrožavalo njihovu pripadnost pravoslavnoj veri * Zašto je Srbin Anastas Popopović postao predsednik tek osnovane „Prve hrvatske štedionice”, u kojoj je bio najjači deoničar * Kako je Hristofor Stanković uložio deo svog imetka u podizanje prvog stalnog zagrebačkog pozorišta
Tekstovi
SRPSKI TRGOVCI URBANIZUJU ZAGREB: Srpski živalj je odigrao važnu ulogu u urbanizaciji i pretvaranju Zagreba u glavni grad Hrvatske
IZVOR za upoznavanje Srba trgovaca i zanatlija predstavljaju i oglasi u časopisima i novinama, u kojima oni nude svoje proizvode. Ovde su navedeni samo izabrani primeri.
09. 04. 2026. u 19:42
SRPSKI TRGOVCI OSVAJAJU ZAGREB: Najznačajniju ulogu među Srbima trgovcima u javnom životu Hrvatske imao je Anastas Popović
KAO trgovci i zanatlije, u Zagrebu se istovremeno javljaju i Srbi i Grci. Bila je to posebna vrsta istočnjačkih trgovaca, okretnih, vrednih, štedljivih, koji su se brzo priljubili uz već postojeći sloj Zagrepčana, savlađujući pritom sve moguće otpore starosedelaca. Nikakva nastojanja starih cehova u Zagrebu nisu bila u stanju da ih zadrže.
08. 04. 2026. u 18:00
SPECIFIČAN IZRAZ SRPSKIH MAJSTORA: Neukrotiva mašta Dušana DŽamonje iznedrila je brojne veličanstvene skulpture i spomenike
SLIKAR i grafičar Zlatko Prica rođen je u Pečuju 1916. godine. Od 1937. do 1940. studirao je na Umetničkoj akademiji u Zagrebu. Njegovo slikarstvo od početka je obeleženo naglašenim dimenzionizmom, što ga približava ekspresionistima.
07. 04. 2026. u 23:58
PEČAT SRPSKIH SLIKARA U LIKOVNOM ŽIVOTU ZAGREBA: Osobenu slikarsku sudbinu imao je Stojan Aralica, najveći srpski slikar poreklom iz Like
NA OSOBEN način, umetnički život u Zagrebu obogatio je slikar i grafičar Milenko Đurić.
06. 04. 2026. u 23:59
BUĐENJE ISTORIJSKOG SLIKARSTVA KOD SRBA: Nedopustivo je prećutkivanje da je Nikola Mašić Srbin i da pripada razvoju srpske umetnosti
AUSTRIJSKO istorijsko slikarstvo je kod mnogih naroda Monarhije podstaklo želju za priključivanjem raznovrsnim tokovima probuđenog istorizma.
05. 04. 2026. u 18:36
ZAGREBAČKI SRBI U MUZICI SE OPREDELJUJU ZA HOROVE: U muzičkom životu Srba u Zagrebu nadmoćno je vladalo horsko pevanje
U KRUGU srpskih muzičara koji su delom svoga života bili vezani za Zagreb bio je i dr Jovan Paču, rođen 1847. godine.
04. 04. 2026. u 18:00
MUZIČKU KLIMU STVARAJU SRPSKI VELIKANI: Petar Konjović je posle Velikog rata bio direktor Opere i intendant Hrvatskog narodnog kazališta
U ZAGREBU su javni nastupi srpskih pevača ili besede na proslavama Sv. Save bili prvorazredni društveni događaji, pa se vesti o njima mogu naći i u novinskim prikazima.
03. 04. 2026. u 22:15
SVETOSAVSKE BESEDE DOGAĐAJ U ZAGREBU: Zbog negovanja društvenosti 1877. osnovano je Srpsko crkveno pevačko društvo
U ZAGREBU je 1827. godine osnovano „Prvo glasbeno društvo” – Musik Verein, čiji je osnivač bio Srbin, trgovac Đuro Popović, a odbornici, sem Aleksandra pl. Mraovića, Hrvati.
02. 04. 2026. u 23:59
ŠTAMPARSTVO I UKLJUČENJE SRBA U POLITIČKI ŽIVOT: Književni feljton zagrebačkog "Srbobrana" je verno odslikao intelektualnu zrelost Srba u Hrvat
KAO organ Srpskog privrednog društva „Privrednik”, 1898-1914. izlazio je u Zagrebu i list „Privrednik”, čiji je vlasnik bio Savez srpskih zemljoradničkih zadruga. Od 1910. do 1914. izlazio je u Zagrebu, svakog dvadesetog u mesecu i list „Slobodna misao”, glasnik hrvatskih i srpskih slobodnih mislilaca, pod uredništvom Zdenka Vesnića, kao organ Srpske narodne radikalne stranke.
01. 04. 2026. u 23:50
"SRBOBRAN" - UTICAJNE NOVINE IZ ZAGREBA: U nekoliko masovnih antisrpskih demonstracija u Zagrebu stradala je imovina srpske crkve i građana
ŠTAMPARSTVO kod Srba u Zagrebu obnavlja se osnivanjem prve srpske štamparije koju je otvorio Pavle Paja Jovanović, i koja je počela da radi 25. maja 1892. godine.
31. 03. 2026. u 23:59
MORALI DA KORISTE HRVATSKE ŠTAMPARIJE: Pokretanje književnog lista Srpski zabavnik uticalo je na razvoj štamparstva kod Srba u Zagrebu
POČETAK štamparstva u Zagrebu vezuje se za boravak u njemu istoričara Pavla Ritera Vitezovića (1652-1713), koji je svojim radom ovaj grad pretvorio u središte hrvatske knjige i kulture.
30. 03. 2026. u 19:00
DOPRINOS SRBA U STVARANJU KULTNE ULOGE POZORIŠTA: Podizanju kazališnog nivoa doprineo i glumac Adam Mandrović, iz Beograda
POZORIŠNI život u Zagrebu dobio je snažan podstrek kada je Vatroslav Lisinski dovršio svoju operu "Ljubav i zloba", koja je izvedena nekoliko puta tokom 1846. godine.
29. 03. 2026. u 23:59
UTICAJ NOVOG SADA NA HRVATSKO KAZALIŠTE: Istorija ne može da porekne ulogu novosadskih glumaca na razvoj pozorišne kulture u Hrvatskoj
U RAZVOJU Zagreba vidno mesto je zauzimalo pozorište, koje se postepeno ugrađivalo u temelje probuđene nacionalne svesti Hrvata. Ta svest se jedva može zamisliti bez učešća pravoslavnih stanovnika grada, koji su pozorište novčano pomagali i bili uključeni u njegov umetnički razvoj, kao pisci, glumci i intenanti.
28. 03. 2026. u 18:00
SRBIN POSTAJE UPRAVITELJ ZAGREBAČKOG KAZALIŠTA: Dr Jovan Subotić uspešno je povezivao srpske i hrvatske kulturne i političke centre
MEĐU srpskim društvenim radnicima u Hrvatskoj jedno od vodećih mesta pripadalo je i lekaru dr Lazi Popoviću, rođenom 1877. godine.
27. 03. 2026. u 18:00
SRBIN NA ČELU HRVATSKOG SABORA: Svetozar Pribićević je od početka bio značajan faktor političkog života
SVETOZAR Pribićević, rođen 26. oktobra 1875, jedan je od istaknutijih političara koje su Srbi imali u Hrvatskoj.
26. 03. 2026. u 18:00
VELEIZDAJNIČKI PROCES UZDRMAO BEČKO PRAVOSUĐE: Optužnica protiv Srba 1908. godine zasnovana je na falsifikovanom tumačenju istorije
NA SRPSKOJ političkoj sceni veoma ugledno mesto pripada i dr Dušanu Popoviću, koji je dobar deo života proveo u Zagrebu, radeći kao advokat.
25. 03. 2026. u 19:00
JAČANJE EKONOMSKE MOĆI SRBA IZ ZAGREBA: Baron Jovan Živković, u vreme bana Ivana Mažuranića, bio je predstojnik unutrašnjih poslova
MEĐU Srbima koji su vidno uticali na društveni i politički život Srba u Hrvatskoj bio je i Vladimir Matijević, osnivač „Privrednika” 1897. godine.
24. 03. 2026. u 18:00
SRBIN PRVI UPRAVNIK HRVATSKE: Ognjeslav Utješenović Ostrožinski bavio se izgradnjom pruge preko Hrvatske i Slavonije
JEDNA od značajnih srpskih ličnosti koje su delovale u Hrvatskoj u XIX veku bio je Ognjeslav Utješenović Ostrožinski, rođen 21. avgusta 1817. godine u Ostrožinu, a umro je u Zagrebu 8. juna 1890. godine.
23. 03. 2026. u 20:00
